İhtiyati Haciz ve Kaldırılması

İhtiyati Haciz Nedir ve Hangi Şartlarla Verilir?

İİK m.257İhtiyati haciz, yalnızca para veya teminat alacakları için başvurulabilen geçici bir hukuki korumadır. Kanun, alacağın vadesinin gelip gelmemesine göre iki ayrı şart grubu öngörmektedir. Her iki halde de alacağın kural olarak rehinle temin edilmemiş olması gerekmektedir.

• Vadesi gelmiş alacaklar: Alacağın muaccel olması ve rehinle temin edilmemiş bulunması yeterlidir. Borçlunun mal kaçırdığının ayrıca gösterilmesi aranmamaktadır.
• Vadesi gelmemiş alacaklar: Borçlunun belirli bir yerleşim yerinin bulunmaması ya da borçlunun taahhütlerinden kurtulmak amacıyla mallarını gizlemeye, kaçırmaya veya kendisinin kaçmaya hazırlanması, kaçması yahut bu amaçla alacaklının haklarını ihlal eden hileli işlemlere girişmesi gerekmektedir.

İİK m.258Talep, esas hakkındaki davada yetkili mahkemeye, dava açılmışsa davanın görüldüğü mahkemeye yapılmaktadır. Alacaklının alacağı ve haciz sebebi hakkında mahkemeye kanaat verecek delilleri sunması gerekmekte olup tam ispat değil yaklaşık ispat aranmaktadır. Sözleşme, fatura, cari hesap ekstresi, çek ve bono uygulamada başlıca dayanaklardır. Kambiyo senetlerinin genel özellikleri Türk hukukunda çek yazımızda ele alınmıştır.

Tahkim şartı bulunması, devlet mahkemesinden ihtiyati haciz istenmesine engel değildir. Taraflar tahkim yargılamasından önce veya yargılama sırasında mahkemeden geçici hukuki koruma talep edebilmektedir.

İhtiyati Haciz Teminat Oranı Ne Kadardır?

İİK m.259İhtiyati haciz isteyen alacaklı, haczin haksız çıkması halinde borçlunun ve üçüncü kişilerin uğrayabileceği zararları karşılamak üzere teminat göstermekle yükümlüdür. Kanunda teminat için sabit bir oran öngörülmemiş olup tutar mahkemenin takdirine bırakılmıştır. Uygulamada teminatın çoğunlukla alacak tutarının yüzde 15'i oranında belirlendiği görülmekle birlikte, dosyanın özelliğine göre farklı oranlar da benimsenebilmektedir.

Alacak bir ilama dayanıyorsa kural olarak teminat aranmamaktadır. Bunun dışındaki muafiyet halleri istisnai olup somut dosya bakımından ayrıca değerlendirilmelidir. Teminat nakit olarak yatırılabileceği gibi kesin ve süresiz banka teminat mektubu ile de gösterilebilmektedir.

İhtiyati Haciz Kararından Sonra Hangi Süreler İşler?

İİK m.261İhtiyati haciz kararı icra dairesi tarafından uygulanmaktadır. Alacaklının kararın verildiği tarihten itibaren on gün içinde icra dairesinden kararın uygulanmasını istememesi halinde karar kendiliğinden kalkmaktadır. Haciz; banka hesapları, taşınmazlar, araçlar ve üçüncü kişilerdeki alacaklar üzerine uygulanabilmektedir. Borçlunun gerçek kişi olduğu hallerde ücret alacağına da haciz konulabilmekte; işverenin bu müzekkerelere cevap yükümlülüğü maaş haczi müzekkeresi yazımızda açıklanmıştır.

İİK m.264Dava veya takip açılmadan önce ihtiyati haciz uygulanmışsa alacaklı, haczin uygulanmasından itibaren yedi gün içinde icra takibi başlatmak veya dava açmak zorundadır. Haciz alacaklının yokluğunda uygulanmışsa bu süre haciz tutanağının tebliğinden itibaren işlemektedir. Borçlunun ödeme emrine itiraz etmesi halinde alacaklının, itirazın tebliğinden itibaren yedi gün içinde itirazın kaldırılmasını istemesi veya itirazın iptali davası açması gerekmektedir. Bu sürelere uyulmaması halinde ihtiyati haciz kendiliğinden kalkmaktadır.

Süreler, kanunda öngörülen başlangıç anları esas alınarak somut dosyadaki uygulama ve tebliğ tarihlerine göre ayrıca hesaplanmalıdır.

İhtiyati Hacze İtiraz Süresi Ne Kadardır?

İİK m.265Kendisi dinlenmeden verilen ihtiyati haciz kararına karşı borçlu, haczin uygulanması sırasında hazır bulunmuşsa uygulamadan, hazır bulunmamışsa haciz tutanağının tebliğinden itibaren yedi gün içinde kararı veren mahkemeye itiraz edebilmektedir. Borçlu itirazında şu sebeplere dayanabilmektedir:

• Mahkemenin yetkisi: Kararın yetkisiz mahkemeden alınmış olması.
• İhtiyati haczin dayandığı sebepler: Alacağın bulunmaması, vadenin gelmemesi, alacağın rehinle temin edilmiş olması veya mal kaçırma iddiasının dayanaksız olması.
• Teminat: Teminatın hiç alınmamış olması veya yetersiz kalması.

Menfaatleri ihlal edilen üçüncü kişiler de ihtiyati haczi öğrendikleri tarihten itibaren yedi gün içinde, ihtiyati haczin dayandığı sebeplere ve teminata itiraz edebilmektedir. Mahkeme itirazı tarafları dinleyerek incelemekte; ihtiyati haczi kaldırabilmekte, değiştirebilmekte veya itirazı reddedebilmektedir. İtiraz üzerine verilen karara karşı kanun yoluna başvurulabilmekte olup başvuru, ihtiyati haczin uygulanmasını kendiliğinden durdurmamaktadır.

İhtiyati Haciz Nasıl Kaldırılır?

İhtiyati haczin kaldırılması üç yoldan gerçekleşmektedir: süresinde yapılan itirazın kabulü, alacaklının yukarıdaki sürelere uymaması nedeniyle haczin kendiliğinden kalkması ve borçlunun teminat göstermesi.

İİK m.266Borçlu, alacak ve fer'ilerini karşılayacak tutarda nakit para, banka teminat mektubu veya mahkemenin uygun göreceği başka bir teminat göstererek ihtiyati haczin kaldırılmasını talep edebilmektedir. Bu yol süreye bağlı değildir ve alacağın esasına ilişkin tartışmaya girmeden işletmenin faaliyetine devam etmesini sağlamaktadır. Bu durumda ihtiyati haciz, gösterilen teminat üzerinde devam etmektedir.

Teminat karşılığında kaldırma, özellikle banka hesaplarına veya ticari alacaklara konulan hacizlerin nakit akışını durdurduğu hallerde tercih edilmektedir. Teminat mektubunun mahkemenin aradığı nitelikte düzenlenmesi gerekmektedir.

Haksız İhtiyati Haciz Halinde Tazminat

İİK m.259İhtiyati haczin haksız çıkması halinde alacaklı, borçlunun ve üçüncü kişilerin bu nedenle uğradığı zararları tazmin etmekle yükümlüdür. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre bu sorumluluk kusura dayanmamakta olup haczin haksız çıkması yeterlidir. Ancak zararın varlığı, miktarı ve ihtiyati haciz ile zarar arasındaki illiyet bağı zarar görene düşmektedir. Alacaklının gösterdiği teminat, bu talebin güvencesini oluşturmaktadır.

Bu sebeple fazla tutar üzerinden veya şartları oluşmadan alınan ihtiyati haciz kararı, alacaklı bakımından sonradan ciddi bir tazminat riski doğurabilmektedir.

Gemi İhtiyati Haczi: Özel Rejim

TTK m.1352 vd.Gemilerin ihtiyati haczi, Türk Ticaret Kanunu'nun deniz ticaretine ilişkin hükümlerinde ayrıca düzenlenmektedir. Bu rejimde ihtiyati haciz yalnızca kanunda sayılan deniz alacakları için istenebilmekte; teminat, yetki ve itiraz bakımından İİK hükümlerinden ayrılan kurallar uygulanmaktadır. Konu deniz hukuku sayfamızda ve deniz alacaklarında tahkim ve gemi ihtiyati haczi yazımızda ayrıca ele alınmaktadır.

İhtiyati Haciz Sürecinde Hazırlanması Gereken Belgeler

1. Alacağın dayanak belgeleri. Sözleşme, fatura, irsaliye, cari hesap mutabakatı, çek veya bono asılları; ilam varsa onaylı örneği.
2. Vade ve temerrüt kanıtı. İhtarname, ödeme talebi yazışmaları ve vadenin geldiğini gösteren belgeler.
3. Haciz sebebine ilişkin deliller. Vadesi gelmemiş alacaklarda mal kaçırma, adres terki veya hileli işlemlere dair tapu, ticaret sicili ve yazışma kayıtları.
4. Teminat hazırlığı. Alacaklı için nakit veya kesin ve süresiz banka teminat mektubu; borçlu için alacak ve fer'ilerini karşılayacak teminat.
5. Yetki belgeleri. Vekaletname, imza sirküleri ve güncel ticaret sicili kaydı.
6. Süre takvimi. Karar, uygulama, tutanak tebliği ve itiraz tarihlerinin tek bir takvimde izlenmesi.
7. Borçlu için itiraz dosyası. Ödeme belgeleri, rehin kayıtları, yetkiye ilişkin sözleşme hükmü ve haczin doğurduğu zararı gösteren mali kayıtlar.

İhtiyati haciz talebi, itirazı veya teminat karşılığında kaldırılması konusunda icra ve iflas hukuku kapsamında destek almak için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.